donderdag, 27. mei 2010 - 21:00

Onderaards 18e eeuws gangenstelsel ontdekt

Bergen op Zoom

Een bewoner van de binnenstad in Bergen op Zoom is bij het graven in zijn tuin op een vondst met een bijzonder grote historische waarde gestuit: een onderaards gangenstelsel uit begin 1700. Dit gemetselde gangenstelsel, dat in uitstekende staat verkeert, maakte deel uit van de vestingwerken van Bergen op Zoom.

Deze vestingwerken zijn ontworpen door de befaamde vestingbouwer Menno van Coehoorn; Bergen op Zoom staat bekend als zijn meesterwerk. Het Ravelijn Op den Zoom is daarvan nog steeds in tact.

Het gevonden gangenstelsel was onderdeel van het Ravelijn Antwerpen, dat aan de zuidwestelijke kant van de stad lag. Dit was het grootste van de zes ravelijnen die de vesting kende. Het dateert van rond 1700. Het gangenstelsel is totaal zo’n 250 meter lang. De gemetselde gewelven hebben een hoogte en breedte van zo’n 75 centimeter en komen uit op verschillende kamers. De gewelven zitten ongeveer drie meter onder het huidige straatpeil en lopen kriskras onder straten en huizen door.

Het gangenstelsel strekte zich onder de grond uit tussen de kazematten. In de kazematten werden vroeger de kanonnen opgesteld om de vijand te beschieten. De gangen waren alleen van hieruit toegankelijk. De gangen werden gebruikt als de vesting werd beschoten. Via die gangen bestond er een veilige verbinding tussen de kazematten. De lagere gangen die gevonden zijn waren zogenaamde mijngangen. Als de vijand er in geslaagd was het ravelijn te veroveren, gingen soldaten de gangen in om onder de aanvallers explosieven te plaatsen en ze letterlijk de lucht in te blazen.

De kamertjes aan de uiteinden van de gangen zijn zogenoemde mijnovens of mijnhaarden. De explosieven werden hier van afstand tot ontploffing gebracht. In de muren zitten sleuven om daarin planken of schotten te zetten, zodat alle explosieve kracht naar boven werd geleid. De vele nissen in de gangen dienden om nieuwe gangen te graven. Door goed te luisteren, kon de positie van de vijand vrij nauwkeurig worden bepaald. De verdedigers groeven dan een gang naar die plaats om de vijand letterlijk te ‘ondermijnen’.

Uit tekeningen was bekend dat in Bergen op Zoom drie van deze ravelijnen met gangen waren. Met deze ontdekking is er een daarvan nu toegankelijk geworden. Bijna heel het stelsel is toegankelijk, behalve de twee meest zuidelijke takken (samen nog eens 80 meter lang). Daar was een kleine kamer ingestort en opgevuld met zand. Dat is waarschijnlijk in 1870 gebeurd, toen de vesting aan deze kant van de stad werd ontmanteld.

Voor zover bekend is het gevonden stelsel waarschijnlijk het enige systeem van ‘mijn- en verbindingsgangen’ die naar een ontwerp van Van Coehoorn zijn gebouwd én nog in tact zijn.
Provincie:
Tag(s):