Nederlands AI-programma ontdekt uitbraken infectieziekten zoals COVID veel eerder
Een speciaal AI-programma kan in een vroeger stadium een uitbraak van infectieziekten vaststellen. 'Het programma, ERNIE genoemd, is ontwikkeld door onderzoekers van het UMCG en Certe. Door eerder signalen op te pikken, kan de zorg sneller ingrijpen bij een dreigende epidemie', zo meldt het UMCG.
Meer mensen met dezelfde klachten naar huisarts
ERNIE analyseert waar patiënten het met hun huisarts over hebben. Als plotseling veel meer mensen met dezelfde klachten komen, zoals hoesten, koorts of buikklachten, valt dat ERNIE op. Zo kan het programma een mogelijke ziekte-uitbraak signaleren, nog voordat die officieel is vastgesteld.
440.000 gesprekken met huisarts analyseren
Medisch epidemioloog-microbioloog Matthijs Berends ontwierp het programma ERNIE met enkele collega’s. Samen met data-scientist Gijs Danoe en huisarts Maarten Homburg onderzocht Berends of ERNIE deze patronen goed kan herkennen. In hun onderzoek maakten zij gebruik van meer dan 440.000 consulten die plaatsvonden tussen 2015 en 2023 bij huisartsen in Noord-Nederland.
Sneller afwijkingen signaleren
Zij lieten al deze consulten analyseren door ERNIE. ERNIE keek niet naar namen of persoonlijke gegevens, maar alleen naar geanonimiseerde informatie over klachten. Omdat een patiënt met klachten vrijwel altijd eerst naar de huisarts gaat, kunnen hieruit eerder afwijkingen van de normale situatie blijken.
Eerder maatregelen bij uitbraak
Uit hun onderzoek blijkt dat ERNIE dit soort afwijkingen heel goed kan vaststellen. Berends: ‘ERNIE kan hierdoor virussen in de beginfase van de uitbraak detecteren, eerder dus dan de modellen van bijvoorbeeld het RIVM dat kunnen. Dat is precies de reden dat we dit zijn gaan onderzoeken. Als je eerder een uitbraak kan vaststellen, is het ook mogelijk om eerder maatregelen te nemen om de gevolgen van een uitbraak te beperken.‘
Vroegtijdig COVID-19 herkend
ERNIE ontdekte al voordat de eerste COVID-19 patiënt in Nederland op 27 februari 2020 bekend werd, dat in huisartsconsulten meer werd gesproken over ziektesymptomen die passen bij COVID-19. Berends: ‘ERNIE signaleerde later ook de ongebruikelijke RS-golf bij jonge kinderen in de zomer van 2021. En bij een grote oefening herkende het een fictieve uitbraak van het Westnijlvirus. En minstens zo belangrijk: als er geen uitbraken waren, gaf het geen valse alarmen.‘
Breder inzetten
Nu ERNIE goed blijkt te werken, wil Berends het breder gaan inzetten in de zorg. ‘Als we wekelijks de geanonimiseerde gegevens van huisartsenpraktijken hiermee kunnen analyseren, zitten we dicht op een mogelijke uitbraak. Via ons researchnetwerk AHON krijgen we die op dit moment al van tientallen huisartsenpraktijken in Noord-Nederland. We hopen dat dit aantal verder uit te breiden.’
Mogelijk ook bij andere ziektebeelden
Berends verwacht dat ERNIE niet alleen voor het vroegtijdig vaststellen van infectieziekten werkt: ‘ERNIE kan heel goed afwijkende patronen herkennen in de gesprekken. Dat kan ook mogelijk zijn bij bijvoorbeeld kanker of ander ziektebeelden. Dat is een stap die we nu verder gaan onderzoeken.’